Pożegnaliśmy Helenę Strojwąs-Tomczyk

Dodane przez: Beata Żyłkowska - Listopad 15th, 2018

Helena Strojwąs-Tomczyk była założycielką i pierwszym prezesem Zarządu Koła Związku Sybiraków w Turku.

Urodziła się 17 września 1925 r. w Uściługu (powiat Włodzimierz) na Wołyniu. Ojciec Władysław Strojwąs podczas I wojny światowej walczył w Legionach Polskich. W 1921 r. za zasługi otrzymał ziemię w majątku Uściług.

10 lutego 1940 r. cała rodzina została wywieziona na Sybir, do okręgu Swierdłowsk, rejon Reż, stacja Kostousowo, posiołek Oziernoj, kwartał 46, w którym znajdował się łagier. Helena miała wówczas 14 lat. Zatrudniona została do ciężkiej pracy przy wyrębie lasu. Za pracę otrzymywała 60 dag gliniastego chleba i jeden talerz bardzo rzadkiej zupy na dzień. W 1943 r. ojciec został zmobilizowany do Wojska Polskiego gen. Berlinga. 23 kwietnia 1944 r. z powodu chorób i wycieńczenia umarła ukochana mama Kazimiera, mając zaledwie 39 lat. Helena została sama, była jedynaczką.

Ojciec postarał się o wojskowe papiery potrzebne do powrotu Heleny do Polski. Miała wtedy już skończone 18 lat, podlegała wojskowości. Jak sama wspominała, zdezerterowała. Dzięki tym dokumentom 6 tys. km jechała do ojczyzny. W lutym 1945 r. przekroczyła Bug.

Po powrocie do Polski Państwowy Urząd Repatriacyjny skierował Helenę Strojwąs do Turku. Zamieszkała w Skarżynku, w powiecie tureckim. Tu założyła własną rodzinę, wyszła za mąż za Wacława Tomczyka. Miała pięcioro dzieci, z których dwoje zmarło. W Turku zamieszkała w 1979 r. W okresie transformacji, gdy wolno już było mówić o Sybirze, założyła Koło Związku Sybiraków, do którego wstąpiło 51 osób z rejonu Turku i powiatu tureckiego.

Inicjatywa powstania tego Koła Związku była całkowicie oddolna. To pani Helena często rowerem lub wozem konnym innego Sybiraka, Jana Untona, docierała na krańce powiatu tureckiego, by odnaleźć tych, którzy przez lata milczeli o swoim pochodzeniu. Związek Sybiraków w Turku jako Koło Terenowe podlegał Oddziałowi w Koninie. Od kwietnia 1990 do 1997 r. Helena Strojwąs-Tomczyk była prezesem Zarządu tego Koła. Po śmierci męża zamieszkała z córką i jej rodziną w Swarzędzu, ale nadal była członkiem i honorowym prezesem Koła Związku Sybiraków w Turku.

Dwukrotnie była inicjatorką i organizatorką Ogólnopolskiego Zjazdu Sybiraków z Kostousowa (w 1992 i 1994 r.), na których zgromadziła ponad 100 zesłańców z syberyjskiego łagru. Było to ogromne przedsięwzięcie. Trzeba było odnaleźć dawnych współtowarzyszy niedoli na terenie całej Polski. Na II Zjeździe Kostousowian postanowiono wznieść na syberyjskim cmentarzu w Kostousowie Oziernoje pomnik poświęcony zmarłym na zesłaniu rodakom. Na pomniku odsłoniętym 15 sierpnia 1997 r. wyryto napis: „Tym, którzy wbrew swojej woli zostali tu na wieki – przyjaciele niedoli”.

Helena Strojwąs-Tomczyk prowadziła Kronikę Związku Sybiraków, brała udział w prelekcjach i spotkaniach w szkołach, ośrodkach kultury i stowarzyszeniach regionu konińskiego. Od początku istnienia Związku czyniła starania o zrealizowanie znaku pamięci Sybiraków. 11 listopada 1996 r. odsłonięto tablicę Pamięci Sybiraków na kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa w Turku.

Została odznaczona Odznaką Honorową Sybiraka, Odznaką „Za Zasługi dla Miasta Turku” w 2004 r., Krzyżem Zesłańców Sybiru w 2005 r. oraz Odznaką Honorową „Za Zasługi dla Powiatu Tureckiego” w 2007 r.

Była członkinią regionalnych zespołów folklorystycznych i chórów, ostatnio Folklorystycznego Zespołu Regionalnego „Olszyna” w Swarzędzu. Tylko pani Helena potrafiła tak pięknie, od serca, zaśpiewać „Kwiaty polskie”, dawną pieśń nieznanego zesłańca.

Pisała wiersze i wspomnienia. Niektóre z nich zostały zamieszczone w prasie lokalnej, periodyku „Sybirak”, w książce „Sybirackie losy zesłańców regionu konińskiego” z 1993 i 1999 r. oraz w antologii poezji wydanej przez ks. Zbigniewa Jacuńskiego w 2018 r. Pragnęła wydać autorską książkę z wierszami. Niestety w trakcie jej przygotowań odeszła. Wydania tomiku wierszy podjęło się Muzeum Miasta Turku im. Józefa Mehoffera, które jest siedzibą Koła Związku Sybiraków od momentu jego powstania do dzisiaj.

Zapamiętamy panią Helenę jako osobę otwartą, gościnną, pogodną, szczerą, ale i bezkompromisową w dążeniu do celu. Zawsze podkreślała to, że jest Polką, i swoją postawą dumnie służyła ojczyźnie. Zmarła 10 listopada 2018 r., w przeddzień setnej rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości. Miała 93 lata. Została pochowana na cmentarzu w Turku.

Cześć Jej pamięci!

II Ogólnopolski Zjazd Sybiraków z Kostousowa, trzecia z lewej Helena Strojwąs-Tomczyk, Turek 1994 r.

Poświęcenie pomnika Zesłańców na Sybir na cmentarzu w Kostousowie, Rosja 1997 r.

Autor: Ewa Ogrodowczyk, sekretarz Zarządu Koła ZS w Turku

Odszedł Antoni Firlit – niezmordowany strażnik pamięci polskich Sybiraków

Dodane przez: Beata Żyłkowska - Październik 21st, 2018

Antoni Firlit urodził się 12 czerwca 1940 r. w Łukowie Żurowskim koło Stanisławowa (obecnie Ukraina). Funkcję prezesa Zarządu Oddziału Związku Sybiraków w Sieradzu pełnił od 1993 r.

Dziadek był wspaniałym, pełnym ciepła człowiekiem. Zawsze wszędzie było go pełno. Martwił się, dopytywał wszystkich, jak się czują, co tam u nich. Nigdy się nie złościł, nie krzyczał. Wciąż miał mnóstwo rzeczy na głowie i często prosił mnie o pomoc w poprawianiu i przepisywaniu listów, przemówień, pism…

Zawsze chciał dla wszystkich jak najlepiej. Od samego początku jego działalności społecznej ogromną wagę przykładał do polskiej tradycji i edukacji młodzieży, w szczególności zaś do nauki historii. Z całych sił dbał o to, aby Sybiracy nie zostali zapomniani.

Jak sam pisał w apelu do nauczycieli i uczniów sieradzkich szkół: „Jestem Polakiem. Urodziłem się na polskiej ziemi, jestem do niej przywiązany. Zachowuję polskie tradycje i święta. Polska to moja ojczyzna. To jest moje miejsce, tu jest mój dom, moja rodzina i przyjaciele, mój kościół”.

Jego śmierć 21 października 2018 r. była dla nas wielkim szokiem. Kilka dni wcześniej uczestniczył w uroczystościach w wojsku, grafik na następny tydzień miał zapełniony wyjazdami, a ostatniego dnia swojego życia czuł się dobrze. Zmarł nagle, bez ostrzeżenia, pozostawiając ogromną pustkę w sercach swojej rodziny. Pociesza nas jedynie fakt, że umarł szczęśliwy, bez bólu i cierpienia.

Autor: Magdalena Osiewała, wnuczka

Teresa Wiśniewska

Dodane przez: Beata Żyłkowska - Sierpień 17th, 2018

Z żalem zawiadamiamy, że 17 sierpnia 2018 r. odeszła

śp. Teresa Wiśniewska

prezes Zarządu Koła Związku Sybiraków w Dębnie.

Przez wiele lat była aktywnym członkiem, wiceprezesem Zarządu Koła Zwiazku Sybiraków, w 2017 r. została wybrana na prezesa Zarządu Koła. Za swoją działalność została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Zesłańców Sybiru, Odznaką Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków.

Cześć Jej pamięci!

Koło Związku Sybiraków w Dębnie

Wspomnienie o Ani – dr Annie Milewskiej-Młynik

Dodane przez: Beata Żyłkowska - Sierpień 8th, 2018

8 sierpnia 2018 r. pożegnaliśmy zmarłą w ostatni dzień lipca br. dr Annę Milewską-Młynik – pracownika Muzeum Niepodległości w Warszawie, badacza i popularyzatora tematyki kresowej i zesłańczej, przyjaciela środowisk kresowych, sybirackich i łagierniczych, a przede wszystkim muzealnika – kustosza dyplomowanego ratującego i eksponującego materialne i duchowe ślady polskości na Kresach Wschodnich RP oraz sowieckich represji wobec zamieszkałej tam ludności polskiej.

Dr Anna Milewska-Młynik (1950–2018), z wykształcenia etnograf pracujący w tym zawodzie od ukończenia studiów na Uniwersytecie Warszawskim, w 1993 r. podjęła pracę w Muzeum Niepodległości w Warszawie. To dzięki jej działaniom powstały tu kolekcje Krzemieniecka i Sybiracka, gromadzące pamiątki dokumentujące historię małego miasteczka na Wołyniu ze słynnym Liceum Krzemienieckim oraz zesłańcze losy Polaków w czasach stalinowskich. Nie było to łatwe, gdyż tematyka ta w okresie Polski Ludowej była przemilczana, a nawet ukrywana wręcz przed polskim społeczeństwem. Dzięki współpracy z krzemieńczanami, Związkiem Sybiraków, Stowarzyszeniem Łagierników Żołnierzy Armii Krajowej i innymi organizacjami udało się przygotować i otworzyć szereg wystaw, jak np. „Krzemieniec miasto wielkiej tęsknoty” czy „Sybiracy 1940–1956”. Warto tu zwrócić uwagę, że od 1994 r. zgromadzono w muzealnej Kolekcji Sybirackiej ponad 1500 eksponatów, w zdecydowanej większości darowanych do zbiorów. W dużej części obiekty te wykorzystane były na trzech wystawach w Muzeum Niepodległości pod wspólnym tytułem „Sybiracy 1940–1956”. Pierwsza z nich, otwarta 10 lutego 1996 r. dla upamiętnienia szczególnie ważnej dla represjonowanych rocznicy pierwszej wywózki, eksponowana była w dwóch salach Pałacu Przebendowskich (Radziwiłłów), dwie następne w Oddziale Muzeum Niepodległości w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej, pierwsza na parterze, druga w salach pierwszego piętra. Autorką scenariuszy wystaw i ich komisarzem była właśnie Ania. Ukazywały one realia życia zesłańców na tzw. wolnym osiedleniu oraz w sowieckich łagrach. Dwóm pierwszym ekspozycjom towarzyszyły foldery „Sybiracy 1940–1956” autorstwa Anny Milewskiej-Młynik, wydane przez Muzeum Niepodległości w Warszawie w 1996 r. i w 2000 r. Trzecia z wystaw udokumentowana była folderem polsko-angielskim, przygotowanym również przez Anię. Jej autorstwa jest też wydany przez Muzeum Niepodległości katalog Kolekcji Sybirackiej tom I, pracowała również nad II tomem, który dotychczas nie został wydany.

Zarówno o Kolekcji Sybirackiej, jak też o wystawach w Muzeum Niepodległości poświęconych tematyce sybirackiej i kresowej pisała w wielu czasopismach: „Niepodległość i Pamięć”, „Zesłaniec”, „Sybirak”, „Wrocławskie Studia Wschodnie”, „Kwartalnik Stowarzyszenia Łagierników Żołnierzy Armii Krajowej” i w innych. Jej artykuły mówią o wybitnych zesłańcach zarówno carskich, jak też sowieckich. Pisała o Bronisławie Piłsudskim – bracie marszałka Józefa Piłsudskiego, badaczu dziejów i obyczajów Ajnów zamieszkujących Sachalin oraz Wyspy Japońskie i Kurylskie, Aleksandrze Sochaczewskim – malarzu Syberii i zesłańców z okresu carskiej Rosji, czy Marianie Jonkajtysie – autorze „Marsza Sybiraków”. Szczególnymi postaciami w dorobku dr Anny Milewskiej-Młynnik byli Seweryn Gross oraz Feliks Mostowicz. Sewerynowi Grossowi – zesłańcowi carskiemu do Kazachstanu – poświęciła swoją pracę doktorską, wydaną w 2012 r. nakładem Muzeum Niepodległości, zatytułowaną „Seweryn Gross wśród badaczy kazachskiego prawa zwyczajowego”. Feliks Mostowicz, syn polskich zesłańców z 1936 r., urodzony w Kazachstanie (obecnie mieszka w Polsce), poświęcił talent malarski tematyce zesłańczej, inspirując się w swojej twórczości wspomnieniami rodziny, sąsiadów i własnymi. Część jego obrazów znajduje się w Kolekcji Sybirackiej Muzeum Niepodległości. Były one prezentowane na wystawie przygotowanej przez Anię zatytułowanej „Malarski pamiętnik Feliksa Mostowicza”, której towarzyszył katalog jej autorstwa wydany pod tym samym tytułem.

Inną formą propagowania tematyki zesłańczej były inspirowane i inicjowane przez nią cykle spotkań, popularyzujących wiedzę o historii Polaków na Syberii i w Kazachstanie: „Przez tajgę, tundrę i stepy – śladami polskich zesłańców”, „Prawdy jawne i ukryte, czyli o czym świadczą sybirackie pamiątki” oraz „Gwiazdy na Syberii” przypominające polskich artystów przebywających na Syberii. Spotkania te cieszyły się dużym uznaniem i miały swoją stałą publiczność, a ich niewątpliwym walorem były prezentowane fotografie dokumentalne oraz współcześnie wykonane podczas licznych podróży Anny Milewskiej-Młynik po Rosji i Kazachstanie śladami polskich zesłańców i łagierników. Przez kilka lat swoje urlopy wypoczynkowe poświęcała na wyjazdy nad Bajkał, do Irkucka, Wierszyny i Usola, do Władywostoku, na Wyspy Sołowieckie, do Workuty czy do Kazachstanu, co było niezwykle pomocne w poznaniu warunków życia zesłańców i więźniów, a także w zrozumieniu ich psychiki.

Dr Anna Milewska-Młynik była czynnym członkiem Komisji Badań nad Historią Syberii Komitetu Historii Nauki i Techniki Polskiej Akademii Nauk, brała udział w pracach komisji egzaminacyjnych olimpiad historycznych o losach Polaków na Wschodzie oraz spektakli teatralnych i filmów dokumentalnych. Współpracowała z organizacjami kresowymi i sybirackimi, uczestniczyła w ich uroczystościach i spotkaniach środowiskowych oraz z redakcjami wydawanych przez nie czasopism. Współredagowała pismo Zarządu Głównego Związku Sybiraków „Zesłaniec”, a od 2017 r. pełniła funkcję redaktora naczelnego „Kwartalnika” Stowarzyszenia Łagierników Żołnierzy Armii Krajowej, angażując się z pasją w jego dalszy rozwój.

Społeczna Fundacja Pamięci Narodu Polskiego uhonorowała ją za całokształt pracy naukowej medalem Mater Polonia Nostra Est, a Zarząd Główny Związku Sybiraków Odznaką Honorową Sybiraka za wkład pracy w dokumentację dziejów Sybiru.

Ania miała jeszcze wiele niezrealizowanych planów: wystawę „Kresy i bezkresy”, kolejne spotkania z cyklu „Gwiazdy na Syberii”, książkowe wydanie relacji z podróży po Rosji i Kazachstanie „Przez tundrę, tajgę i stepy”, kolejne artykuły i wiele innych pomysłów. Szkoda, że plany te nie zostaną już zrealizowane.

Aniu, bardzo brakuje nam Twojej inspiracji, siły przekonywania, pasji i emocji, jakie wkładałaś we wszystko, czym się zajmowałaś. Pamięć o Tobie doda nam jednak siły do realizacji naszych wspólnych przecież zamierzeń. Śpij spokojnie!

Regina Madej-Janiszek

Muzeum Niepodległości w Warszawie

Jadwiga Grabiec

Dodane przez: Beata Żyłkowska - Maj 26th, 2018

Z przykrością zawiadamiamy, że w dniu 26 maja 2018 r. zmarła

śp. Jadwiga Grabiec

wieloletnia zasłużona prezes Zarządu Oddziału Związku Sybiraków w Koninie, zaangażowana na rzecz krzewienia idei sybirackiej i przekazywania wiedzy o zesłaniach młodzieży. Uhonorowana odznaczeniami państwowymi i związkowymi.

Cześć Jej pamięci!

Zarząd Główny Związku Sybiraków

« POPRZEDNIE WPISY  

Liczba wejść na stronę: Licznik