Pożegnaliśmy Helenę Strojwąs-Tomczyk

Dodane przez: Beata Żyłkowska - Listopad 15th, 2018

Helena Strojwąs-Tomczyk była założycielką i pierwszym prezesem Zarządu Koła Związku Sybiraków w Turku.

Urodziła się 17 września 1925 r. w Uściługu (powiat Włodzimierz) na Wołyniu. Ojciec Władysław Strojwąs podczas I wojny światowej walczył w Legionach Polskich. W 1921 r. za zasługi otrzymał ziemię w majątku Uściług.

10 lutego 1940 r. cała rodzina została wywieziona na Sybir, do okręgu Swierdłowsk, rejon Reż, stacja Kostousowo, posiołek Oziernoj, kwartał 46, w którym znajdował się łagier. Helena miała wówczas 14 lat. Zatrudniona została do ciężkiej pracy przy wyrębie lasu. Za pracę otrzymywała 60 dag gliniastego chleba i jeden talerz bardzo rzadkiej zupy na dzień. W 1943 r. ojciec został zmobilizowany do Wojska Polskiego gen. Berlinga. 23 kwietnia 1944 r. z powodu chorób i wycieńczenia umarła ukochana mama Kazimiera, mając zaledwie 39 lat. Helena została sama, była jedynaczką.

Ojciec postarał się o wojskowe papiery potrzebne do powrotu Heleny do Polski. Miała wtedy już skończone 18 lat, podlegała wojskowości. Jak sama wspominała, zdezerterowała. Dzięki tym dokumentom 6 tys. km jechała do ojczyzny. W lutym 1945 r. przekroczyła Bug.

Po powrocie do Polski Państwowy Urząd Repatriacyjny skierował Helenę Strojwąs do Turku. Zamieszkała w Skarżynku, w powiecie tureckim. Tu założyła własną rodzinę, wyszła za mąż za Wacława Tomczyka. Miała pięcioro dzieci, z których dwoje zmarło. W Turku zamieszkała w 1979 r. W okresie transformacji, gdy wolno już było mówić o Sybirze, założyła Koło Związku Sybiraków, do którego wstąpiło 51 osób z rejonu Turku i powiatu tureckiego.

Inicjatywa powstania tego Koła Związku była całkowicie oddolna. To pani Helena często rowerem lub wozem konnym innego Sybiraka, Jana Untona, docierała na krańce powiatu tureckiego, by odnaleźć tych, którzy przez lata milczeli o swoim pochodzeniu. Związek Sybiraków w Turku jako Koło Terenowe podlegał Oddziałowi w Koninie. Od kwietnia 1990 do 1997 r. Helena Strojwąs-Tomczyk była prezesem Zarządu tego Koła. Po śmierci męża zamieszkała z córką i jej rodziną w Swarzędzu, ale nadal była członkiem i honorowym prezesem Koła Związku Sybiraków w Turku.

Dwukrotnie była inicjatorką i organizatorką Ogólnopolskiego Zjazdu Sybiraków z Kostousowa (w 1992 i 1994 r.), na których zgromadziła ponad 100 zesłańców z syberyjskiego łagru. Było to ogromne przedsięwzięcie. Trzeba było odnaleźć dawnych współtowarzyszy niedoli na terenie całej Polski. Na II Zjeździe Kostousowian postanowiono wznieść na syberyjskim cmentarzu w Kostousowie Oziernoje pomnik poświęcony zmarłym na zesłaniu rodakom. Na pomniku odsłoniętym 15 sierpnia 1997 r. wyryto napis: „Tym, którzy wbrew swojej woli zostali tu na wieki – przyjaciele niedoli”.

Helena Strojwąs-Tomczyk prowadziła Kronikę Związku Sybiraków, brała udział w prelekcjach i spotkaniach w szkołach, ośrodkach kultury i stowarzyszeniach regionu konińskiego. Od początku istnienia Związku czyniła starania o zrealizowanie znaku pamięci Sybiraków. 11 listopada 1996 r. odsłonięto tablicę Pamięci Sybiraków na kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa w Turku.

Została odznaczona Odznaką Honorową Sybiraka, Odznaką „Za Zasługi dla Miasta Turku” w 2004 r., Krzyżem Zesłańców Sybiru w 2005 r. oraz Odznaką Honorową „Za Zasługi dla Powiatu Tureckiego” w 2007 r.

Była członkinią regionalnych zespołów folklorystycznych i chórów, ostatnio Folklorystycznego Zespołu Regionalnego „Olszyna” w Swarzędzu. Tylko pani Helena potrafiła tak pięknie, od serca, zaśpiewać „Kwiaty polskie”, dawną pieśń nieznanego zesłańca.

Pisała wiersze i wspomnienia. Niektóre z nich zostały zamieszczone w prasie lokalnej, periodyku „Sybirak”, w książce „Sybirackie losy zesłańców regionu konińskiego” z 1993 i 1999 r. oraz w antologii poezji wydanej przez ks. Zbigniewa Jacuńskiego w 2018 r. Pragnęła wydać autorską książkę z wierszami. Niestety w trakcie jej przygotowań odeszła. Wydania tomiku wierszy podjęło się Muzeum Miasta Turku im. Józefa Mehoffera, które jest siedzibą Koła Związku Sybiraków od momentu jego powstania do dzisiaj.

Zapamiętamy panią Helenę jako osobę otwartą, gościnną, pogodną, szczerą, ale i bezkompromisową w dążeniu do celu. Zawsze podkreślała to, że jest Polką, i swoją postawą dumnie służyła ojczyźnie. Zmarła 10 listopada 2018 r., w przeddzień setnej rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości. Miała 93 lata. Została pochowana na cmentarzu w Turku.

Cześć Jej pamięci!

II Ogólnopolski Zjazd Sybiraków z Kostousowa, trzecia z lewej Helena Strojwąs-Tomczyk, Turek 1994 r.

Poświęcenie pomnika Zesłańców na Sybir na cmentarzu w Kostousowie, Rosja 1997 r.

Autor: Ewa Ogrodowczyk, sekretarz Zarządu Koła ZS w Turku

Comments are closed.

Sybiracy
Przeczytaj poprzedni wpis:
„Polskie drogi do wolności”

Setna rocznica odzyskania niepodległości przez Polskę to czas radosnego świętowania, ale i możliwość przybliżenia historii deportacji Polaków na Sybir młodemu...

Zamknij

Liczba wejść na stronę: Licznik