Uroczystość Dnia Sybiraka w Gdańsku

Dodane przez: Beata Żyłkowska - Wrzesień 17th, 2019

W dniu 17 września 2019 r., w 80. rocznicę agresji sowieckiej na Polskę, o godz. 10.00 gromadzimy się przy pomniku Ofiar Golgoty Wschodu, w Miejscu Pamięci Narodowej w Gdańsku.

Pogoda tego dnia nam nie sprzyja, niebo zachmurzone, będzie padało. Na ławkach pod baldachimem siedzą seniorzy. W pierwszym rzędzie: 90-letni honorowy prezes Zarządu Oddziału Związku Sybiraków prof. Stefan Angielski, który wraz z Janem Ślizieniem i Antonim Komorowskim 30 lat temu zakładał gdański Oddział ZS i przez 20 lat był jego prezesem; obecny prezes Kordian Borejko jako prezes Zarządu Głównego ZS; metropolita gdański ks. abp Sławoj Leszek Głódź; kapelan gdańskich Sybiraków ks. kanonik Henryk Kilaczyński; prof. Czesław Stoba – nieustannie organizujący pomoc potrzebującym Sybirakom.

W kolejnych rzędach najstarsi – kombatanci, Sybiracy, członkowie Rodziny Katyńskiej. Wokół ławek gromadzi się młodsze pokolenie – to ci, którzy aktywnie działają i pragną upamiętniać losy zesłańców, losy ofiar II wojny światowej; to przedstawiciele władz miasta i województwa, organizacji pozarządowych, instytucji i stowarzyszeń z pocztami sztandarowymi oraz młodzież szkolna, w tym liczna grupa uczniów VII Liceum Ogólnokształcącego im. Józefa Wybickiego wraz z dyrektorem Marcinem Hintzem i wychowawcami. Szkoła ta sprawuje honorowy patronat nad pomnikiem i Tablicami Pamięci zawierającymi nazwiska i biogramy sybirackich i katyńskich ofiar. Nauczyciele tej szkoły – Elżbieta Cimaszkiewicz i Andrzej Matyjaszczyk, jako prowadzący uroczystość każdego roku opracowują scenariusz i z młodzieżą prezentują wzruszający program poetycki. Orkiestra Morskiego Oddziału Straży Granicznej z udziałem chóru tej szkoły wykonuje hymny państwowy i sybiracki. Śpiewamy razem z nimi. Uroczystość uświetnia Kompania Reprezentacyjna Marynarki Wojennej RP odczytująca apel poległych i oddająca salwę honorową.

W skupieniu uczestniczymy w tej uroczystości oddającej hołd ofiarom Golgoty Wschodu, którym zbudowaliśmy ten pomnik. Przypominają się słowa autora pomnika – młodego wówczas studenta Akademii Sztuk Pięknych Pawła Kruszyńskiego, który wygrał konkurs na to dzieło:

„Rzeźba ta to wyobrażenie Madonny, która tuli do siebie bezbronne dzieci. A te trwają przy niej w zaufaniu spokojnie i bezpiecznie. W tym symbolicznym geście przygarnięcia przez Matkę spotykają się wszyscy, również nieobecni, jednocząc się swoją prostą modlitwą oddania przy Chrystusie. Jezus w tej kompozycji jest przedstawiony również jako dziecko. Pozostaje jednak osobno. Maryja pochyla się nad nim, trzymając równocześnie grono dzieci, i klęczy obok jak w średniowiecznych obrazach przedstawiających narodziny w Betlejem.

Rzeźba ustawiona na kamiennym cokole w kształcie trzech schodów, które odnoszą się do starej symboliki trudu pokonywania drogi i wznoszenia się ku Bogu. Na środkowym stopniu wyryte 12 nazw miejscowości, które bólem i krwią wpisały się w wieczną pamięć Polaków, a to tylko niewielka ich część: Archangielsk… ,Ałtajski Kraj…, Charków…, Irkuck…, Kazachstan…, Donbas…, Katyń…, Miednoje…, Workuta…, Krasnojarski Kraj…, Tomsk…

Te miejsca najczęściej wymieniane są przez gdańskich Sybiraków. To, co łączy Sybiraków, to ofiara krwi i upokorzenia poniesione dla ojczyzny i szczególne, bo bezwarunkowe oddanie się Bogu, tak zawsze obecne we wspomnieniach…”.

W gdańskim środowisku utarła się również nazwa tego pomnika jako Pieta Sybiraków, tuląca osierocone dzieci sybirackie, katyńskie.

Przy mikrofonie prezes Kordian Borejko mówi:

„Pierwszego września o świcie na Westerplatte obchodziliśmy 80. rocznicę ataku Niemiec hitlerowskich na Polskę. Dzisiaj, 17 września, obchodzimy 80. rocznicę ataku Związku Sowieckiego na Polskę na podstawie tajnego paktu Ribbentrop–Mołotow. Mamy to zapisane w naszej pamięci.

Jako świadkowie historii, Sybiracy i członkowie Rodzin Katyńskich, byliśmy wówczas dziećmi. Ale nie potrafimy wymazać z naszego życia wielu lat syberyjskiego zesłania, męczenia nas głodem i nieludzkimi warunkami, umierania najbliższych. Nie zapomnimy nigdy o zbrodni katyńskiej, którą Trybunał w Strassburgu uznał za zbrodnię wojenną, ale nie potrafił jej osądzić.

Wiedza o masowych wywózkach polskich obywateli w najbardziej odległe, dzikie tereny sowieckiego imperium i prawda o zbrodni katyńskiej w czasach PRL były zakazane. W sześciu masowych deportacjach wywieziono 1,35 mln osób, w tym około 140 tys. dzieci. Wśród nich rodziny i krewni ofiar mordu katyńskiego. W Katyniu, Charkowie, Bykowni i innych miejscach bestialsko zamordowano 21 857 polskich oficerów. Jeszcze nie znamy losów naszych bliskich z tzw. »Białoruskiej listy katyńskiej«.

Pół wieku musiało upłynąć, żeby powstała w Gdańsku »Solidarność«, a w ZSRR zmiany nazwane »pierestrojką«. Dopiero wtedy Gorbaczow i Jelcyn ujawnili sprawców zbrodni katyńskiej i otworzyli drogę do pojednania. Ale potem nastąpiła era Putina i sytuacja się zmieniła.

Gdy 30 lat temu uwolniliśmy się od sowieckiej dominacji, Sybiracy mogli ujawnić swoje losy i mogli reaktywować Związek Sybiraków, założony w 1928 r. przez żołnierzy 5. Dywizji syberyjskiej Wojska Polskiego.

Wówczas było to związane z tworzeniem przez marszałka Józefa Piłsudskiego jedności społecznej dla odbudowy niepodległej Polski. Jako zesłaniec Sybiru Józef Piłsudski otrzymał legitymację z numerem pierwszym. Wówczas Sybiraków nie było aż tak wielu. Gdy w Gdańsku utworzyliśmy Oddział ZS było nas 2,5 tys. (…)”.

Prezes Kordian Borejko podsumował krótko naszą trzydziestoletnią działalność, mówiąc, że odnotowujemy ją z satysfakcją, że spełniliśmy nasz obowiązek wobec młodego pokolenia i wobec historii, że zostawiamy po sobie wiele znaków i miejsc pamięci o ofiarach sowieckich represji: opublikowane wspomnienia, biogramy ofiar, a także historię naszej działalności na ziemi gdańskiej. Kończąc wystąpienie, prezes powiedział: „Wszystkim Państwu dziękuję w imieniu Zarządu Głównego ZS za udział w tym niezwykle ważnym sybirackim wydarzeniu. Niech to spotkanie stanowi o naszym szacunku i pamięci o tych wszystkich, którzy ponieśli ofiarę, realizując swoje marzenia o wolnej i niepodległej ojczyźnie. Cześć ich pamięci!”.

Głos zabrał również wiceprezydent Gdańska Piotr Borawski, przywołując wydarzenia i fakty z historii sowieckich represji.

Kolejny punkt programu – wręczenie odznaczeń. Złotą Odznaką Honorową za Zasługi dla Związku Sybiraków został odznaczony mjr Waldemar Kowalski – pracownik Muzeum II Wojny Światowej. Medale 90-lecia Związku Sybiraków otrzymali: prof. Czesław Stoba, Marcin Kukla (Urząd Miejski), Hanna Śliwa-Wielesiuk – prezes gdańskiej Rodziny Katyńskiej.

Po odznaczeniach młodzież VII LO zaprezentowała wzruszający program poetycki, a następnie odbył się apel poległych i oddano salwę honorową.

Modlitwę za zmarłych odmówili wraz z uczestnikami uroczystości ks. abp Sławoj Leszek Głódź i ks. kanonik Henryk Kilaczyński.

Po modlitwie złożono pod pomnikiem kwiaty i zapalono znicze.

Dalsza część uroczystości odbywa się w Szymbarku, w Centrum Edukacji i Promocji Regionu (CEPR) należącym do Lidii Czapiewskiej, która już tradycyjnie, w dniu 17 września organizuje Światowe Zjazdy Sybiraków.

Spotykamy się z dawnymi współzesłańcami z różnych miejsc i okresów deportacji, wymieniamy wspomnienia…

Pogoda dalej nie sprzyja, pada deszcz. Gromadzimy się w olbrzymiej sali, zasiadamy przy „stole noblisty Lecha Wałęsy” wykonanym z najdłuższej deski świata, wpisanej do „Księgi rekordów Guinnessa”. Przy tym stole może zasiąść 200 osób. Częstujemy się gorącą, smakowitą, gęstą zupą i pysznym kaszubskim chlebem ze smalcem i skwarkami, zagryzając chrupiącymi małosolnymi ogórkami. To pierwszy poczęstunek od pani Lidii „na dzień dobry”. Idziemy na uroczysty apel poległych i mszę świętą odprawianą w kościółku pw. św. Rafała Kalinowskiego, patrona Sybiraków. Wokół ustawione są wielkie parasole chroniące od deszczu. Mszę celebruje były biskup w Kazachstanie Paweł Lenga.

Po mszy zbieramy się w wielkiej sali z największym na świecie fortepianem, gdzie słuchamy koncertu pięknych polskich pieśni patriotycznych, przedwojennych i powszechnie znanych w czasach powojennych w wykonaniu znakomitej Cappelli Gedanensis. W przerwach możemy korzystać z kolejnego poczęstunku: kawa, herbata, ciastka…

W międzyczasie prowadząca program Marzanna Graaf-Mikołajczak prosi na scenę osoby do odznaczenia przez szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. Przedstawicielka Urzędu – Monika Kalinowska wręcza medale Pro Patria. Otrzymują je: Andrzej Matyjaszczyk (VII LO), Zofia Kłoczko, Celina Riedl, Irena Witort (ZS).

Cappella Gedanensis otrzymuje z rąk prezesa Kordiana Borejki medal 90-lecia Związku Sybiraków. To jeszcze nie koniec wyróżnień.

Niezwykłą nagrodę Bursztynowe Drzewo za przekazywanie kolejnym pokoleniom informacji o losach Sybiraków przewodnicząca Kapituły Lidia Czapiewska wręcza tym razem Zofii Iwańskiej (ZS).

Czas uroczystości dobiega końca. Autokary, które z polecenia Lidii Czapiewskiej przywiozły uczestników obchodów Dnia Sybiraka do Szymbarka, teraz odwożą nas do Gdańska. Wracamy zmęczeni i zadowoleni.

Pomnik Ofiar Golgoty Wschodu na cmentarzu Łostowickim w Gdańsku

Przemawia prezes Kordian Borejko

Uczestnicy gdańskich obchodów Dnia Sybiraka

Uczniowie VII Liceum Ogólnokształcącego im. J. Wybickiego w Gdańsku

Autorzy: Celina Riedl, Irena Witort

Comments are closed.

Sybiracy
Przeczytaj poprzedni wpis:
„Ku Pamięci o Straconych” – ściana straceń w Przemyślu

17 września 2019 r., w 80. rocznicę wybuchu II wojny światowej i napaści Związku Sowieckiego na Polskę przedstawiciele przemyskiego Oddziału...

Zamknij

Liczba wejść na stronę: Licznik