Polska Golgota Wschodu

Monument na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie symbolizujący Polską Golgotę Wschodu jest wyrazem nierozerwalnej więzi z wielopokoleniową martyrologią syberyjską Narodu Polskiego. Przywołuje naszej pamięci miliony Polaków zesłanych, więzionych, zgładzonych na ziemiach byłego imperium carskiego i sowieckiego. Wyrosły tam polskie bezimienne mogiły, dziś już nie do odnalezienia. Na tablicach monumentu, stanowiącego jedną wspólną Symboliczną Mogiłę poświęconą wszystkim zesłańcom carskim, żołnierzom 5. Dywizji Syberyjskiej i męczennikom reżimu stalinowsko – komunistycznego, nie udało się umieścić nazw wszystkich miejscowości, gdzie pozostały polskie cmentarzyska i zapomniane groby. 

Na początku dwudziestolecia międzywojennego zrodziła się myśl utworzenia Związku kultywującego pamięć gehenny Narodu Polskiego na Syberii – ziemi łez, cierpienia i katorgi zsyłanych przez kilka stuleci Polaków. W 1921 roku powstał Niezależny Akademicki Związek Sybiraków skupiający młodych ludzi urodzonych na Syberii. Żołnierze 5. Dywizji Syberyjskiej, którzy powrócili do Polski w 1920 roku utworzyli w 1926 roku Zrzeszenie Sybiraków, z którego w styczniu 1928 roku powstał Związek Sybiraków. Jego honorowym członkiem był Józef Piłsudski.

W lipcu 1938 roku Związek Sybiraków otrzymał od Kurii Polowej WP i Komendy Garnizonu miasta stołecznego Warszawy zezwolenie na budowę Kwatery Cmentarnej Sybiraków na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Uroczystość poświęcenia krzyża dźwigniętego pośrodku kwatery cmentarnej Sybiraków w miejscu planowanego w przyszłości obelisku odbyła się 1 listopada 1938 roku w obecności pocztu sztandarowego i licznie zgromadzonych Sybiraków z rodzinami. Poświęcenia dokonał ks. Gregorkiewicz. Ten pierwszy Krzyż Sybiraków przetrwał drugą wojnę światową. Usunięto go w końcu lat sześćdziesiątych minionego wieku.

Zarząd Oddziału Warszawskiego Związku Sybiraków podjął wysiłek odbudowy Krzyża, lecz zamiast planowanego przed wojną obelisku – postawiono w rejonie Kwatery Cmentarnej Sybiraków krzyż z tablicą – Symboliczną Mogiłę według projektu architektonicznego Pani mgr inż. Danuty Radwańskiej.

Uroczystość poświęcenia Krzyża i Symbolicznej Mogiły odbyła się 14 czerwca 1992 roku. Przecięcia wstęgi dokonał najstarszy Sybirak Wincenty Okraszewski. Krzyż i Mogiłę poświęcił ks. biskup Zbigniew Kraszewski w asyście kompanii honorowej WP i pocztów sztandarowych Sybiraków z całej Polski.

Od tego czasu każdego roku w rocznicę masowych zsyłek Polaków w głąb byłego ZSRR 10 lutego, 13 kwietnia i 20 czerwca odbywają się pod Krzyżem Sybiraków „Spotkania Modlitewne”. Gromadzą się wówczas złączeni modlitwą i wspomnieniami Sybiracy z rodzinami, a także młodzież szkolna ze szkół stołecznych i województwa mazowieckiego.

W roku 2007 Zarząd Oddziału Warszawskiego Związku Sybiraków podjął ponownie wysiłek zbudowania trwałego monumentu, który po wsze czasy będzie symbolizował Polską Golgotę Wschodu stanowiąc obiekt pokoleniowego przekazu pamięci o losach przodków.

Monument został zbudowany w 2009 roku według projektu artysty plastyka Pana Bogusława Smyrskiego ze składek Sybiraków Oddziału Warszawskiego i Województwa Mazowieckiego przy finansowym wsparciu prezydenta miasta stołecznego Warszawy Pani Hanny Gronkiewicz – Waltz, marszałka województwa mazowieckiego Pana Adama Struzika i kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Pana Janusza Krupskiego.