Zapal Znicz Wywiezionym – Przemyśl pamięta.

6 lutego 2021 r. w Przemyślu, pomimo obowiązujących obostrzeń, Związek Sybiraków Oddział w Przemyślu i Przemyskie Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej X D.O.K przygotowali uroczystości upamiętniające 81. rocznicę pierwszej masowej deportacji Polaków na Sybir, na „nieludzką ziemię”. Luty to szczególny miesiąc, kiedy Sybiracy przypominają i upamiętniają swych bliskich  zarówno tych co nie powrócili z zesłania jak i tych, którzy przeżyli piekło Syberii.

We wrześniu 1939 r. miasto Przemyśl zostało podzielone pomiędzy dwóch okupantów – niemieckiego i sowieckiego. Rzeka San stała się granicą. Stało się tak w rezultacie zawartego paktu Ribbentrop – Mołotow.

W nocy z 9 na 10 lutego 1940 r. z Przemyśla ruszyły pierwsze transporty Zesłańców na Sybir i do Kazachstanu. Wielu członków przemyskiego Oddziału tym pierwszym transportem zostało wywiezionych na długą poniewierkę w bezkresy Związku Sowieckiego.

Uroczystości rozpoczęły się tradycyjnie Mszą św. odprawioną w kościele pw. św. Trójcy. Mszy św. przewodniczył ks. prałat Stanisław Czenczek a w koncelebrze byli ks. dr Arkadiusz Jasiewicz – proboszcz Św. Trójcy i ks. Mieczysław Faruń – wikary parafii Salezjanów.

Przybyłych powitał ks. Arkadiusz Jasiewicz, słowami: „Kolejny raz dzięki Związkowi Sybiraków Oddział w Przemyślu gromadzimy się w kościele dla upamiętnienia rocznicy deportacji Polaków na Sybir przypadającą na 10 lutego. Wspominamy o cierpieniach, o trudach, które Ci wywiezieni przeżyli tam daleko na wschodzie, na Syberii, w Kazachstanie. Wraca w pamięci wszystko to co zgotowały sowieckie władze tysiącom polskich rodzin zsyłając je na „nieludzką ziemię”,  a tak naprawdę na zaplanowaną wtedy śmierć. Świadectwa zesłańców jednoznacznie potwierdzają, że to właśnie wiara i modlitwa dawały nadzieję na przetrwanie.
Czym jest modlitwa, jaka jest jej siła świadczy też nasza obecność tutaj. Nie tylko ta rocznica nas gromadzi aby czcić pamięć. Jesteśmy także po to, aby podziękować Panu Bogu za przetrwanie tych, którzy zostali wywiezieni na katorżniczy szlak, a dzisiaj mogą dawać świadectwo o tym młodemu pokoleniu. Gromadzimy się po to, aby prosić o miłosierdzie Boże dla wszystkich, którzy zmarli z dala od naszej Ojczyzny”
.

Ks. prałat Stanisław Czenczek w skierowanym słowie Bożym powiedział: „Ukochani Sybiracy wraz z rodzinami, szanowni przedstawiciele władz i służb, drodzy Bracia i Siostry. 81. lat temu, 10 luty dla wielu polskich rodzin mieszkających na Kresach a także i tutaj w Przemyślu, stał się początkiem deportacji. Musimy zatrzymać się nad słowem Bożym. Wiara w Boga dla tych setek tysięcy wywiezionych na Sybir była również tą mocą i siłą, która pozwoliła im przetrwać to straszliwe wygnanie. Wywózki na Sybir dokonywali ludzie, którzy walczyli z Bogiem, którzy nienawidzili tych, którzy mieli wiarę, kochali Ojczyznę.
Wspominając tę bolesną rocznicę musimy pamiętać, że nasza  „zesłańcza” historia trwa; już od XVIII w., od czasów Konfederacji Barskiej, poprzez powstania XIX w., przez II wojnę światową aż do końca 1956 roku.      Chcemy dzisiaj dziękować za wiarę naszych przodków, za wiarę tych, którzy przekazali nam te wartości i chcemy trwać w tej wierze, i chcemy w tej wierze umierać z nadzieją życia wiecznego”.    

Po zakończonym nabożeństwie zgromadzeni przeszli przed tablicę umieszczoną w arkadii kościoła gdzie odmówiono modlitwę i zapalono znicze. Następnie w uformowanej kolumnie idąc Wybrzeżem Jana Pawła II wzdłuż rzeki San przeszli przez kładkę nad Sanem przed pomnik „Zesłańcom Sybiru i Ofiarom Katynia”. 

  Dalsza część uroczystości rozpoczęła się od odegrania Hymnu Sybiraków, po którym głos zabrała prezes przemyskiego Oddziału Związku Sybiraków Stanisława Żak, która m.in. powiedziała:   „…..Dotychczas rocznicowe uroczystości lutowe zawsze odbywały się na rampie kolejowej w dzielnicy Przemyśla – Bakończyce. To symboliczne miejsce skąd odchodziły transporty z Zesłańcami. Dziś w sytuacji epidemii gromadzimy się przed pomnikiem „Zesłańcom Sybiru i Ofiarom Katynia”. Stoimy w miejscu ważnym dla nas, by upamiętnić Polaków gnębionych na przestrzeni wieków przez władze carskie i stalinowskie. Upamiętniamy pomordowanych w Katyniu i innych miejscach straceń żołnierzy, oficerów, policjantów, urzędników państwowych i członków ich rodzin – sybiraków, którzy  zostali aresztowani i zesłani w głąb ZSRR . Wspominamy żołnierzy Sybiraków z armii gen. Andersa i armii gen. Berlinga, walczących o wolną, niepodległą Polskę…..
Naszym obowiązkiem, jako Sybiraków, jest przekazywanie historii zesłań Polaków na Sybir i do Kazachstanu młodemu pokoleniu. Pragniemy, aby historia zesłań została utrwalona w społeczeństwie, bo w podręcznikach szkolnych jest ona zaledwie zasygnalizowana. My jesteśmy dziećmi Sybiru, jesteśmy ostatnimi świadkami tamtych wydarzeń. Gdy zabraknie naocznych świadków zesłań zastąpią nas nasi potomkowie. Związek Sybiraków Zarząd Główny organizuje struktury, które będą kontynuować, kultywować i upamiętniać wiedzę o zesłaniach Polaków do ZSRR. Powstaje i już działa ogólnopolskie Stowarzyszenie Pamięci Zesłańców Sybiru, którego członkami są nasze dzieci i wnukowie oraz sympatycy Sybiraków ”.

Uroczystość  81. rocznicy deportacji Polaków na Sybir uświetnili od lat współpracujący z naszym Oddziałem: Tadeusz Szczerbaty – aktor Teatru „Fredreum” oraz Teresa Paryna – przemyska poetka, członkini ZLP Oddział w Rzeszowie, Tadeusz Szczerbaty, odczytał  „Apel Sybiraków”, a Teresa Paryna  upamiętniła z ofiary mordu katyńskiego wierszem „Katyń”. Na uroczystość upamiętnienia deportacji Polaków na Sybir Pani Teresa Paryna napisała wiersz:

         Sybirackie rocznice.

Syberia – białe piekło, więzienie bez krat,
gdzie głód, chłód i wszy, gdzie katowski bat
ranił plecy zesłańców krwawymi pręgami
za wiarę, honor i za to, że byli Polakami.

Dzisiaj gromadzą nas rocznice,
akademie, pomniki, tablice
i Wy –
wyrwani z ojczystej ziemi
w tamtą mroźną, zimową noc
i przeznaczeni do męczeństwa.

Wy – żywy pomnik
z ciemną rozetą bólu, co rozrywa pierś.
Ze smakiem głodu,
co wciąż chowa pod poduszkę chleb.

Sybir – to słowo wypełnione grozą.
Tam, polskie kości rozrzucone jak kwiaty na stepie.
Jedynie Bóg może je policzyć,
obmyć łzą, przytulić do serca…

A tu zima i śnieg
tak bardzo przypomina tamten –
zimny i obojętny na udrękę, śmierć…
A tu,
kolejna gorzka rocznica sowieckich zbrodni
zwołuje nas
do modlitwy pamięci.

            Teresa Paryna, 2 lutego 2021 r.

Ks. prałat Stanisław Czenczek i ks. Mieczysław Faruń poprowadzili modlitwę za dusze pochowanych w bezimiennych mogiłach i za tych, którzy powrócili do Ojczyzny a już odeszli na wieczną wartę.

Na zakończenie uroczystości przed pomnikiem zostały złożone kwiaty i zapalone znicze.

W uroczystości udział wzięli; Sybiracy, ich potomkowie, przedstawiciele władz wojewódzkich, powiatowych, miejskich, samorządowe, Przemyskie Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej X D.O.K, Związek Strzelecki „Strzelec”, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Przemyślu, Centrum Kulturalne w Przemyślu, Stowarzyszenie Pamięci Polskich Termopil i Kresów i mieszkańcy miasta. 

Od lewej: ks. Mieczysław Faruń, ks. Stanisław Czenczek, ks. Arkadiusz Jasiewicz
Grupa rekonstrukcyjna
Znicze składają: Starosta Przemyski Jan Pączek, Prezydent Miasta Przemyśla Wojciech Bakun
Przemarsz Wybrzeżem Jana Pawła II do pomnika „Zesłańcom Sybiru i Ofiarom Katynia”
Modlitwa przed pomnikiem „Zesłańcom Sybiru i Ofiarom Katynia”
Znicze składają: Stanisława Żak, Krystyna Jasz, Krystyna Hańczuk, Jadwiga Maszczak, Maria Rydzik
Uczestniczący w uroczystości zgromadzeni przed pomnikiem „Zesłańcom Sybiru i Ofiarom Katynia”.

Tekst: Stanisława Żak, zdjęcia: Marian Boczar