W dniach 6–7 czerwca 2016 r. na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie odbyła się polsko-kazachska konferencja naukowa pt. „Europa w Azji. Z dziejów obywateli polskich w Kazachstanie w okresie II wojny światowej”.

Organizatorami były: Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie oraz Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń w Krakowie. lnspiratorami konferencji byli dyrektor wymienionego Centrum prof. Hubert Chudzio oraz dr Sławomir Kalbarczyk z IPN w Gdańsku, którzy razem w niedawnym czasie byli w Kazachstanie. Nawiązana tam współpraca zaowocowała przyjazdem do Krakowa historyków z uniwersytetów w Kazachstanie, którzy prowadzą prace badawcze na wymieniony temat. Konferencja była niezwykłą okazją, by porównać wyniki ich badań z pracami polskich naukowców w tej samej dziedzinie. Zainteresowanie naszych historyków polskimi zesłańcami w Kazachstanie jest oczywiste, chociaż, ze znanych powodów, możliwe dopiero po 1989 r. Badania naukowców kazachskich są zaskoczeniem. Podjęto je także niedawno, dopiero po uzyskaniu niezależności politycznej ich kraju. Przyjechało aż dziewięcioro naukowców z kilku uniwersytetów w Kazachstanie i byli to i Kazachowie, i osoby rosyjskiego lub ukraińskiego pochodzenia, niektórzy z polskim rodowodem, co podkreślali. Aż tylu jest zainteresowanych sprawami przymusowej obecności Polaków w Kazachstanie. Pracują, badając dokumenty NKWD, jak również pozostałe tam zbiory akt przedstawicielstw Polskiej Ambasady w Kujbyszewie, która działała w latach 1941–1943, a jej archiwa przejęło NKWD. Wszyscy wygłosili interesujące referaty na temat różnych zagadnień związanych z omawianym problemem. Z polskiej strony referaty wygłosiło siedmioro historyków z różnych ośrodków uniwersyteckich.

Konferencja odbywała się w językach polskim i rosyjskim, z tłumaczeniem symultanicznym. W drugim dniu obrady zakończyła ożywiona dyskusja. Całości z dużym zainteresowaniem przysłuchiwali się dość liczni Sybiracy z Krakowa, a też osoby z katowickiego Oddziału Związku Sybiraków. W ich imieniu Aleksandra Szemioth, prezes Zarządu Oddziału w Krakowie, podziękowała wykładowcom, zwłaszcza tym z Kazachstanu, za ich zainteresowanie losami polskich zesłańców.

Warto podkreślić, że większość słuchaczy stanowiła młodzież akademicka.

Program konferencji:

6 czerwca 2016 r.

– Jerzy Rohoziński (Instytut Pamięci Narodowej) „Preludium do deportacji Polaków w okresie II wojny światowej: nieudana kolonizacja epoki stołypinowskiej i późniejsze ludobójstwo Kazachów”

– Anna Zapalec (Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie) „Pierwsze doświadczenia Kazachstanu w narracjach Polaków deportowanych i zesłanych w czasie II wojny światowej”

– Hubert Chudzio (Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie) „»Represjonowane« dzieciństwo. Polskie dzieci w Kazachstanie w latach wojny na przykładzie relacji ustnych i dokumentów Sybiraków z Wielkiej Brytanii”

– Laura lssowa (Kazachski Uniwersytet Państwowy im. AI-Farabi, Ałmaty) „Epizody dokumentalne brutalnie przetransformowanej egzystencji i historycznych losów polskich zesłańców w Kazachstanie (okres wojny)”

– Dymitr Legkij (Kustanajski Uniwersytet Państwowy im. A. Bajtursynowa) „Los polskich »bieżeńców« i »administracyjnie zesłanych« rodzin z tzw. zachodnich obwodów Ukrainy i Białorusi na terytorium obwodu kustanajskiego w latach II wojny światowej w dokumentach zgromadzonych w archiwach państwowych”

– Olga Łygina (Aktiubiński Uniwersytet im. S. Baiszewa) „Polscy specprzesiedleńcy w Kazachstanie w latach II wojny światowej”

– Mara Gubajdullina (Kazachski Uniwersytet Państwowy im. Al-Farabi, Ałmaty) „W poszukiwaniu polskich dyplomatów na terytorium Kazachstanu w latach II wojny światowej (ludzie i losy w dokumentach archiwów Ałmatów)”

– Nadieżda Stepanienko (Aktiubiński Uniwersytet im. S. Baiszewa) „Działalność polskich delegatur w Kazachstanie w latach 1941–1943 (na przykładzie przedstawicielstwa w Aktiubińsku)”

7 czerwca 2016 r.

– Swietłana Zadorożna (Kustanajski Państwowy Instytut Pedagogiczny), Dymitr Legkij (Kustanajski Uniwersytet Państwowy im. A. Bajtursynowa) „»Obowiązki księdza pełnił kapitan polskiej armii…«. Z historii »polskiej kaplicy« w Kustanaju w Kazachskiej SSR w latach II wojny światowej”

– Almagul Kulbajewa (Kazachski Uniwersytet Państwowy im. Al-Farabi, Ałmaty) „Polacy i Kazachowie: tolerancyjne współistnienie przez wzajemne zrozumienie (analiza dokumentów archiwalnych)”

– Sławomir Kalbarczyk (Instytut Pamięci Narodowej) „»Zderzenie cywilizacji«? Kulturowe i obyczajowe odmienności Polaków i Kazachów w świetle świadectw Polaków deportowanych do Kazachstanu”

– Daniel Boćkowski (Polska Akademia Nauk / Uniwersytet w Białymstoku) „Deportacja do Kazachstanu w 1940 r. na tle innych wywózek obywateli polskich do Związku Sowieckiego”

– Wojciech Marciniak (Uniwersytet Łódzki) „Zarys działalności Związku Patriotów Polskich w Kazachskiej SRR w latach 1943–1946”

– Albin Głowacki (Uniwersytet Łódzki) „Polska historiografia o losach polskich zesłańców w Kazachstanie w latach 1940–1946”

– Dymitr Legkij (Kustanajski Uniwersytet Państwowy im. A. Bajtursynowa) „Deportacja obywateli polskich na początku II wojny światowej (1939–1941) w kazachsko-rosyjskiej historiografii na przykładzie obwodu kustanajskiego Kazachskiej SSR”

– Klara Makaszewa (Kazachski Uniwersytet Państwowy im. Al-Farabi, Ałmaty) „Polacy w Kazachstanie jako przedmiot badań historycznych”

– Żandos Karynbajew (Akademia Administracji Państwowej przy Prezydencie Republiki Kazachstan) „Dialog kulturalny na przykładzie kazachsko-polskich relacji międzyetnicznych w obwodzie ałmatyńskim od lat 30. XX w. do współczesności”

– Maciej Wyrwa (Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia) „Pamięć historyczna jako element konstytuujący świadomość narodową kazachskich Polaków”.

Oprac.: Aleksandra Szemioth (przedruk z Informatora Oddziału Związku Sybiraków w Krakowie „Sybirak” nr 75, wrzesień 2016 r.)

Click to listen highlighted text!